W dobie cyfrowej technologii komunikacja między rówieśnikami coraz częściej przenosi się do świata online. Niestety, obok wielu zalet tej formy kontaktu kryją się także potencjalne zagrożenia, takie jak cyberprzemoc. W artykule omówimy, jak rodzice mogą rozpoznać jej przejawy oraz jak na nie reagować, aby skutecznie chronić swoje dzieci.
Cyberprzemoc to różnorodne formy agresji, do których dochodzi w środowisku cyfrowym. Może obejmować takie działania jak: wysyłanie obraźliwych wiadomości, udostępnianie kompromitujących zdjęć lub filmów czy tworzenie fałszywych profili społecznościowych. W odróżnieniu od tradycyjnej przemocy, ta forma agresji może być anonimizowana, co czasem utrudnia jej wykrycie.
Jak rozpoznać cyberprzemoc? Pierwszym krokiem jest uważne obserwowanie zachowania dziecka. Jeśli Twoje dziecko jest nagle wyraźnie przygnębione, unika korzystania z urządzeń elektronicznych lub reaguje nerwowo na dźwięk wiadomości, może to być sygnał alarmowy. Często dzieci, które doświadczają cyberprzemocy, mogą również mieć problemy ze snem lub zauważalny spadek apetytu.
W ogólnopolskim badaniu NASK „Nastolatki 3.0” (badanie z grudnia 2020 r., raport 2021) 23,4% nastolatków przyznało, że doświadczyło przemocy w internecie; jako jej formy badani najczęściej wskazywali wyzywanie (29,7%), ośmieszanie (22,8%) i poniżanie (22%). Jednocześnie tylko 10,2% rodziców uważało, że ich dziecko doświadczyło przemocy w sieci, a spośród nastolatków, którzy jej doświadczyli, pomocy u rodziny lub opiekunów szukało 24,1% (32,4% nikomu nic nie powiedziało). Dlatego tak ważne jest, by rodzice byli uważni i dostępni do rozmowy.
Jak reagować jako rodzic? Po pierwsze, ważne jest, aby nie panikować. Wyraz empatii i wsparcia to kluczowe elementy w początkowym etapie rozmowy z dzieckiem. Niezbędne może być uświadomienie dziecka, że nie jest winne temu, co się dzieje. Zachęcaj je do otwartej rozmowy i bądź gotowy wysłuchać bez oceniania.
Kolejnym krokiem jest zebranie dowodów. Zachowaj kopie obraźliwych wiadomości lub innych materiałów (zrzuty ekranu z datą i nazwą konta), które mogą być potrzebne do zgłoszenia sprawy – co i gdzie zgłaszać, rozpisaliśmy krok po kroku w poradniku „Cyberbullying – co robić?”. Wspieraj dziecko w przerwie od mediów społecznościowych, jeśli to możliwe, aby dać mu czas na uspokojenie się i zrozumienie sytuacji.
Jeżeli sytuacja nie ulega poprawie, warto skonsultować się ze specjalistą, takim jak psycholog szkolny, który może podjąć dalsze kroki i zaoferować profesjonalną pomoc. Dziecko może też samo zadzwonić albo napisać do Telefonu Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111 – działa codziennie, całą dobę, a rozmowy są poufne. Ty jako rodzic możesz porozmawiać z konsultantem pod bezpłatnym numerem 800 100 100 (telefon dla dorosłych w sprawie bezpieczeństwa dzieci, Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę). Jeśli komuś grozi niebezpieczeństwo, dzwoń pod 112.
Szkoła ma tu konkretne obowiązki: od 2024 r. każda szkoła musi mieć standardy ochrony małoletnich, które obejmują m.in. zasady interwencji przy podejrzeniu krzywdzenia dziecka oraz procedury ochrony dzieci przed treściami szkodliwymi i zagrożeniami w internecie (art. 22c ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym, w brzmieniu z Dz.U. 2023 poz. 1606). Zapytaj wychowawcę, jak te procedury działają w praktyce – wsparcie społeczności szkolnej bywa kluczowe w rozwiązaniu problemu. Zachęcaj szkołę do wdrażania takich inicjatyw, które mogą nie tylko pomóc ofiarom, ale również edukować sprawców na temat konsekwencji ich działań.
Rozmowa na temat zagrożeń w sieci powinna być częścią szerokiej edukacji domowej. Regularnie rozmawiaj z dzieckiem o odpowiedzialnym korzystaniu z internetu – podpowiedzi znajdziesz w tekście 10 zasad rozmowy o bezpieczeństwie w internecie, a o kontaktach w grach – w tekście o grach online i nieznajomych. Zaangażowanie i aktywne uczestnictwo w cyfrowym życiu dziecka pomagają w tworzeniu atmosfery zaufania, w której dzieci czują się bezpieczne dzieląc się swoimi problemami.
Reagowanie na cyberprzemoc wymaga rozwagi i odpowiedniej strategii. Stawiając czoła temu wyzwaniu, możesz nie tylko ochronić swoje dziecko, lecz także edukować je, jak radzić sobie z trudnymi sytuacjami w przyszłości.
Źródła
- NASK, „Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów” (2021) – 23,4% nastolatków doświadczyło przemocy w internecie (wykres 45); formy (s. 79–80); 10,2% rodziców (wykres 46); 24,1% poszkodowanych szukało pomocy u rodziny/opiekunów, 32,4% nikomu nie powiedziało (tabela 11)
- Ustawa z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1606) – standardy ochrony małoletnich (art. 22b–22c ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym), termin wprowadzenia 6 miesięcy
- 116 111 – Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży
- Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę – pomoc telefoniczna (116 111, 800 100 100)