Przejście z podstawówki do liceum to ważny etap w życiu każdego ucznia. Zmieniają się nie tylko wymagania edukacyjne, ale również potrzeba nadzoru ze strony opiekunów. Jakie zmiany zachodzą w tej kwestii i na co warto zwrócić uwagę?
W edukacji podstawowej dzieci często potrzebują większego nadzoru. Powinien on być bardziej bezpośredni, ponieważ uczniowie są młodsi i mniej samodzielni. Opiekunowie zwracają uwagę nie tylko na postępy w nauce, ale również na sprawy społeczne, na przykład budowanie relacji z rówieśnikami. To też czas pierwszych samodzielnych dróg – dziecko do 7 lat może korzystać z drogi tylko pod opieką osoby, która ma co najmniej 10 lat (nie dotyczy to strefy zamieszkania i drogi dla pieszych – art. 43 ust. 1 i 3 Prawa o ruchu drogowym), a o tym, jak przygotować starsze dziecko do samodzielnej drogi, piszemy w tekście o bezpiecznej drodze do szkoły.
Przejście do szkoły średniej wiąże się ze zwiększoną samodzielnością uczniów. Licealiści często potrafią lepiej organizować swój czas i potrzebują mniejszej kontroli. Jednakże nowe wyzwania rodzą inne potrzeby: mniej sprawdzania, więcej wsparcia emocjonalnego i pomocy w radzeniu sobie ze stresem. Badania nad nastolatkami pokazują, że to, co rodzice wiedzą o ich życiu, wynika głównie z tego, co nastolatek sam lub sama im mówi, a nie ze sprawdzania i nadzoru; poczucie bycia kontrolowanym wiązało się z gorszym funkcjonowaniem (Kerr i Stattin, 2000).
Poziom nadzoru nad dziećmi i młodzieżą może różnić się w zależności od szkoły oraz indywidualnych potrzeb uczniów. Ustawa – Prawo oświatowe stanowi, że system oświaty zapewnia m.in. prawo dzieci i młodzieży do wychowania i opieki odpowiednich do wieku i osiągniętego rozwoju, wspomaganie przez szkołę wychowawczej roli rodziny oraz dostosowanie nauczania do możliwości psychofizycznych uczniów i dostęp do pomocy psychologiczno-pedagogicznej (art. 1 pkt 1, 2 i 5 Prawa oświatowego).
Trzeba pamiętać, że nadzór nad uczniami w liceum powinien być bardziej subtelny i oparty na zaufaniu. Nastolatki potrzebują przestrzeni do samodzielności, ale również pewności, że mogą liczyć na wsparcie dorosłych w razie potrzeby. Dzięki udanym relacjom między uczniem a nauczycielem, a także z rodzicami, młodzież może rozwijać się w zdrowym środowisku, które zaspokaja zarówno potrzeby emocjonalne, jak i edukacyjne.
Dostosowanie poziomu nadzoru do zmieniających się potrzeb uczniów jest kluczowe dla ich rozwoju. Ważne jest, aby rodzice i nauczyciele współpracowali, tworząc atmosferę zaufania i wsparcia. Zastosowanie podejścia partnerskiego, gdzie uczniowie są słuchani i mają możliwość wyrażania swojego zdania – do czego mają prawo stosownie do wieku i dojrzałości (art. 12 Konwencji o prawach dziecka) – sprzyja pewności siebie i zaangażowaniu.
To samo dotyczy telefonu. Jeśli korzystacie z MichalKids, ustawienia warto zmieniać razem z wiekiem: u ucznia podstawówki powiadomienia o dotarciu do szkoły i domu, u licealisty – mniej stref i więcej umów, np. tylko sygnał o powrocie wieczorem. Zgodnie z zasadą „Dziecko widzi te same dane co Ty” nastolatek wie, co widzi rodzic. Więcej o tym, gdzie postawić granice monitorowania, piszemy osobno.
Źródła
- Ustawa – Prawo oświatowe, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 820 – art. 1 pkt 1, 2 i 5
- Ustawa – Prawo o ruchu drogowym, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1251 – art. 43
- Konwencja o prawach dziecka (Dz.U. 1991 nr 120 poz. 526) – art. 12
- Kerr M., Stattin H. (2000). What parents know, how they know it, and several forms of adolescent adjustment. Developmental Psychology, 36(3), 366–380 (po angielsku)