W dobie cyfrowych technologii deepfake oraz sztuczna inteligencja (AI) nabierają coraz większego znaczenia w kreowaniu treści medialnych. To zjawisko może być zarówno fascynujące, jak i niebezpieczne — zwłaszcza dla młodych użytkowników internetu. Dlatego ważne jest, aby dzieci były świadome istnienia fałszywych treści i potrafiły je rozpoznawać. Nie jest to łatwe zadanie, ale rozmowa na ten temat to kluczowy krok do zwiększenia ich bezpieczeństwa online.
Nasza codzienność obfituje w coraz to nowe technologie wykorzystujące AI do manipulacji obrazem i dźwiękiem. Deepfake może być używany do tworzenia fałszywych wideo, które wyglądają prawdziwie na pierwszy rzut oka. Jednocześnie wiele osób nie zna samego pojęcia: w brytyjskim badaniu Internet Matters prawie dwie trzecie dzieci i prawie połowa rodziców nie znała albo nie rozumiała słowa „deepfake”. Choć takie materiały mogą wydawać się nieszkodliwe, mogą służyć do dezinformacji, oszustw i niszczenia czyjejś reputacji.
Warto zacząć rozmowę od wyjaśnienia, czym są deepfake i jak działają. Prościej mówiąc, jest to wykorzystanie technologii AI do zmiany lub tworzenia obrazu albo dźwięku, by wyglądały lub brzmiały jak prawdziwe. To punkt wyjścia do zrozumienia możliwości oszustwa, jakie niesie z sobą technologia. Pomaga też pokazanie, że ta sama technologia ma uczciwe zastosowania – np. efekty specjalne w filmach czy dubbing – a problem zaczyna się wtedy, gdy ktoś podszywa się pod prawdziwą osobę bez jej zgody.
Dzieci często nie są świadome, że mogą natknąć się na fałszywe treści każdego dnia. Zachęcanie do krytycznego myślenia to jeden z kluczowych elementów profilaktyki. Rozmowa o fałszywych informacjach powinna obejmować również zachęcanie dzieci do sprawdzania źródeł i nieufności wobec niesamowitych treści znalezionych w internecie. Dobre pytania na co dzień to: kto to opublikował, skąd to wiadomo, czy piszą o tym inne źródła i czy nagranie nie gra na emocjach, żeby od razu je udostępnić. Szkoła też się tym zajmuje – od 1 września 2026 r. nowa podstawa programowa szkoły podstawowej, wprowadzana stopniowo, obejmuje m.in. rozpoznawanie dezinformacji (Dz.U. 2026 poz. 378), a podstawa edukacji zdrowotnej dla klas IV–VIII wymienia wprost deepfake, phishing i zagrożenia związane ze sztuczną inteligencją (Dz.U. 2026 poz. 958). O oszustwach, w których ktoś podszywa się pod znajomą osobę, piszemy w tekście o phishingu i oszustwach wymierzonych w dzieci.
Bezpieczeństwo cyfrowe dzieci to temat szeroki, a technologia wciąż dynamicznie się rozwija. Dlatego ważne jest, by pozostać na bieżąco z nowymi wyzwaniami związanymi z AI i deepfake. Rozmowa z dzieckiem o możliwościach oszustwa i manipulacji oraz nauka rozpoznawania fałszywych treści to inwestycja w ich przyszłość i bezpieczeństwo w sieci.
Warto korzystać ze wsparcia instytucji: Urząd Ochrony Danych Osobowych poświęcił deepfake'om webinarium dla szkół (30 stycznia 2026), a jeśli dziecko trafi na fałszywe nagranie lub zdjęcie, które je krzywdzi albo ma charakter seksualny, treść można zgłosić do Dyżurnet.pl (NASK). Dla dzieci od 10 lat w Akademii MichalKids jest też kurs „Rozpoznawanie deepfake” z quizami.
Źródła
- Internet Matters – Children’s experiences of nude deepfakes (po angielsku) – prawie 2/3 dzieci i prawie połowa rodziców nie zna/nie rozumie pojęcia „deepfake”
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej – Dz.U. 2026 poz. 378 (dezinformacja)
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z 8 lipca 2026 r. – Dz.U. 2026 poz. 958 (edukacja zdrowotna: deepfake, phishing, sztuczna inteligencja)
- UODO – Deepfake, dezinformacja i ochrona danych w dobie AI – webinarium (30.01.2026)
- Dyżurnet.pl (NASK) – zgłaszanie szkodliwych i nielegalnych treści