Wprowadzenie do cyberbezpieczeństwa
Akademia MichalKids · Czym jest cyberbezpieczeństwo?
Zespół MichalKids
Pierwsze kroki w cyberbezpieczeństwie: co to jest, jak działa internet, jakich sztuczek używają oszuści i jak zabezpieczyć telefon albo komputer. Z przykładami z gier, szkoły i czatów.
Co to jest cyberbezpieczeństwo?
Cyberbezpieczeństwo to dbanie o to, żeby nikt obcy nie dostał się do twoich urządzeń, kont i informacji. Urządzenia to telefon, komputer, tablet albo konsola. Konta to na przykład konto w grze, na Discordzie albo na TikToku.
Chronimy trzy rzeczy:
- urządzenia – żeby działały i nikt ich nie przejął,
- konta – żeby nikt inny się na nie nie logował,
- informacje – zdjęcia, wiadomości, hasła, adres domu.
Z internetu korzystamy codziennie: w szkole (dziennik elektroniczny, lekcje online), w grach i w rozmowach ze znajomymi. Dlatego cyberbezpieczeństwo dotyczy każdego – także dzieci, nie tylko firm i informatyków.
Dobra wiadomość: najwięcej dają proste nawyki. Nie podajesz nikomu hasła. Nie klikasz w linki typu „darmowe Robuxy”. Pytasz dorosłego, gdy coś wygląda dziwnie. Tego wszystkiego nauczysz się w tym kursie.
Co zrobić, gdy coś pójdzie nie tak?
Powiedz rodzicowi albo innemu zaufanemu dorosłemu – na przykład wychowawcy albo pedagogowi szkolnemu. To nie twoja wina, że ktoś próbował cię oszukać. Jeśli ktoś ci grozi albo czujesz się z tym bardzo źle, możesz bezpłatnie zadzwonić pod 116 111 – to telefon zaufania dla dzieci i młodzieży.
Czas na quiz!
Co chroni cyberbezpieczeństwo?
- Twoje urządzenia, konta i informacje
- Tylko komputery dużych firm i banków
- Tylko ekran telefonu przed zbiciem
- Tylko czas, który spędzasz na graniu
Pokaż odpowiedź
Cyberbezpieczeństwo chroni urządzenia (telefon, komputer, konsolę), konta (gry, Discord, TikTok) i informacje (zdjęcia, hasła, adres). Dotyczy każdego, nie tylko firm.
Ktoś pisze na czacie gry: „Kliknij link i odbierz darmowe Robuxy”. Co robisz?
- Klikam, bo za darmo nic nie tracę
- Wysyłam link znajomym, żeby też dostali
- Klikam, ale nie podaję od razu hasła
- Nie klikam i pokazuję to dorosłemu
Pokaż odpowiedź
„Darmowe” Robuxy, V-Bucksy czy skiny to częsty sposób na kradzież konta. Samo kliknięcie może zainstalować coś złego. Lepiej nie klikać i pokazać wiadomość rodzicowi albo innemu zaufanemu dorosłemu.
Które z tych informacji warto chronić przed obcymi w internecie?
- Pogodę na jutro w twoim mieście
- Zdjęcia, hasła i adres domu
- Godziny otwarcia sklepu
- Wynik meczu z telewizji
Pokaż odpowiedź
Zdjęcia, hasła i adres mówią coś o tobie i otwierają twoje konta. Pogoda czy wynik meczu to informacje, które i tak zna każdy.
Ktoś próbował cię oszukać w internecie. Co warto zrobić najpierw?
- Nic nikomu nie mówić, bo to wstyd
- Odpisać i zagrozić tej osobie
- Powiedzieć rodzicowi albo innemu zaufanemu dorosłemu
- Usunąć wszystkie konta i nigdy nie wracać do internetu
Pokaż odpowiedź
To nie twoja wina, że ktoś próbował oszukać. Dorosły pomoże zabezpieczyć konto i zgłosić sprawę. Gdy ktoś grozi albo czujesz się bardzo źle, zadzwoń pod 116 111.
Dlaczego cyberbezpieczeństwo dotyczy każdego
Wiele osób myśli: „Kto by chciał coś ode mnie? Nie mam pieniędzy”. To błąd. Każdy, kto korzysta z internetu, ma coś cennego – także dzieci.
Czego może chcieć oszust?
- twojego konta w grze – przedmioty, skiny i postępy da się sprzedać,
- twojego konta na Discordzie, Instagramie albo TikToku – żeby pisać z niego do twoich znajomych i prosić ich o pieniądze, kody albo zdjęcia,
- twoich zdjęć i informacji – na przykład adresu domu, nazwy szkoły albo tego, gdzie teraz jesteś.
Oszuści często poganiają: „Masz 5 minut, inaczej konto zostanie usunięte!”. Albo udają kogoś znajomego. Pośpiech w wiadomości to sygnał: zatrzymaj się i zapytaj dorosłego.
Jeśli coś cię zaniepokoi, powiedz rodzicowi albo innemu zaufanemu dorosłemu. Nikt nie oczekuje, że ze wszystkim poradzisz sobie bez pomocy.
Czas na quiz!
Dlaczego oszust może chcieć przejąć konto dziecka w grze?
- Bo konta dzieci nie mają żadnej wartości
- Bo chce za darmo pomóc w przejściu trudnego poziomu
- Bo przedmioty i postępy w grze da się sprzedać
- Bo gra co roku sama przekazuje konta innym
Pokaż odpowiedź
Konta w grach mają wartość – przedmioty, skiny i postępy da się sprzedać. Dlatego chroń je długim hasłem i logowaniem dwuetapowym.
Dostajesz wiadomość: „Masz 5 minut, inaczej konto zostanie usunięte. Kliknij tutaj!”. Co to najczęściej oznacza?
- Próbę oszustwa – pośpiech ma cię nabrać
- Ważną wiadomość od gry, trzeba kliknąć od razu
- Błąd w aplikacji, który sam zniknie
- Prezent od twórców gry dla najlepszych graczy
Pokaż odpowiedź
Pośpiech to typowa sztuczka oszustów: nie dają czasu na myślenie. Nie klikaj. Pokaż wiadomość dorosłemu albo sprawdź konto, otwierając aplikację samodzielnie, nie przez link.
Które informacje oszust najchętniej by od ciebie zdobył?
- Ulubiony kolor twojego plecaka
- Prognozę pogody na jutro
- Tytuł filmu, który oglądała cała klasa
- Hasło, adres domu i nazwę szkoły
Pokaż odpowiedź
Hasło otwiera konto, a adres i szkoła mówią, gdzie cię znaleźć. Tych informacji nie podawaj obcym w internecie.
Czas na quiz!
Konto kolegi pisze do ciebie: „Pożycz kod z karty podarunkowej, oddam jutro”. Co robisz?
- Wysyłam kod, bo kolegom trzeba pomagać
- Wysyłam tylko połowę kodu na próbę
- Odpisuję na tym czacie: „To na pewno ty?” i czekam
- Pytam kolegę na żywo, czy to on, i mówię dorosłemu
Pokaż odpowiedź
Gdy konto jest przejęte, na czacie odpisze oszust. Sprawdź innym sposobem – na żywo albo telefonem – i powiedz dorosłemu.